İyi ayakkabı, çocuğun ayak gelişimini hızlandırmadığını ancak uygun olmayan bir ayakkabının ayak gelişimini kötü etkileyebileceğini söyleyen Sema Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Doç Dr. Remzi Arif Özerdemoğlu çocuk ayakkabılarının nasıl olması gerektiğini anlattı.

Yeni bir ayakkabı almaya gidecekseniz, öğleden sonra veya akşam saatlerinde almaya gidiniz. O saatlerde ayaklar biraz daha şiş olur.

Ayaklar arasında uzunluk farkı olabileceği için, her iki ayak ayrı ayrı ölçülerek ayakkabı numarası belirlenmelidir. Ayakkabının uygun olduğunu anlamak için her ikisi giydirilmeli ve dükkan içerisinde biraz yürüyerek denenmelidir.

Ayakkabı ilk giyildiğinde rahat olmalıdır. �Hele biraz giysin, nasıl olsa açılır� görüşü yanlıştır.

Ayakkabı ayağın şekline uygun olmalıdır. Uç kısmında bir parmak genişliği kadar boşluk kalmalıdır ve ayağın gelişimine engel olmayacak kadar geniş olmalıdır.

Ayakkabının arka kısmı iyi oturmalı ve yürüme esnasında topuğun kayarak dışarıya çıkmasına engel olmalıdır.

Ayakkabının tabanı ayağı yaralanmalardan koruyacak nitelikte olmalıdır. Ayrıca ayak tabanını yumuşak bir yastık gibi desteklemelidir.

Ayakkabının üst materyali, deri gibi, esnek ve nefes alabilen özellikte olmalıdır.

Bebeklere ve emekleyen çocuklara ayakkabı giydirmenin bir faydası yoktur. Ayakları sıcak tutmak için çorap veya yumuşak patikler giydirmek yeterlidir. Yeni yürüyen çocuklara ağır ve hantal/esnemeyen ayakkabılar giydirmeyin. Çünkü bu tip ayakkabılar çocuğun daha çok düşmesine neden olur.

Uygun özelliklere sahip olan bir ayakkabıda hiçbir zaman nasır, bası yaraları ve eğrilikler oluşmaz.

Türkiye piyasasında �ortopedik ayakkabı� olarak satılan, ayakkabıların çoğu oldukça sert ve hantaldır. Bu nedenle çok rahat sayılmazlar ve ancak gerekli durumlarda (düztabanlık, ayak eğrilikleri v.b.) kullanılmalıdır. Ayağında belirgin sorunu olmayan bir çocuğa yukarıdaki özelliklere sahip herhangi bir ayakkabı giydirebilirsiniz.

İsveç�te yapılan bir araştırmaya göre, �Taş Devri diyeti�, kalp krizi riskini azaltmakla kalmayıp bel bölgesinin de incelmesini sağlayabiliyor.

Özellikle son 50-100 yıl içinde, yoğunlukla doğal olmayan, işlenmiş ve katkı maddesi konulmuş gıdalar, margarin gibi kimyasal yolla katılaştırılmış ve ayçiçeği, mısır gibi sıcak preslenmiş sıvı yağlar kullanılırken, taze sebze, meyve ve tencere yemeklerinin tüketiminde de belirgin bir düşme görülüyor.

İnsanın gen yapısının ve vücutta buna bağlı gerçekleşen kimyasal reaksiyonların, doğal olmayan yiyeceklerin tümü ile başa çıkamadığı biliniyor.

Uzmanlar, genler ve yiyecekler arasındaki bu uyumsuzluğun, şişmanlık, diyabet, koroner kalp hastalığı, hipertansiyon, felç, ülser, astım, romatizma, yorgunluk, kanser ve osteoporoz (kemik erimesi) gibi hastalıklara neden olduğunu tahmin ediyor.

Bu hastalıklardan korunmak için mümkün olduğunca 5-10 bin yıl öncesine benzeyen bir diyet uygulanmasının faydalı olabileceğini öneren uzmanlar, Taş Devri diyeti adını verdikleri bu beslenme yönteminin kalp krizi riskini azaltabileceğini belirtiyor.

İsveç�te yapılan bir araştırmada, Taş Devri diyeti uygulayan deneklerin üç hafta sonra yaklaşık iki buçuk kilo kaybettikleri ve tansiyonlarının da düşük çıktığı belirlendi. Bu araştırmaya göre, bu tür bir beslenme yöntemi, kalp krizi riskini azaltmakla kalmayıp bel bölgesinin incelmesini da sağlayabiliyor.

MEYVE, SEBZE VE BAKLAGÄ°LLER

Taş Devri diyeti, kayısı, üzüm, muz, gibi şeker içeriği yüksek meyvelerin sınırlı yenmesini öneriyor. Üzüm (çekirdeği ve kabuğu), çilek, yaban mersini, kızılcık gibi meyvelerin de antioksidan etkilere sahip olduğu hatırlatılıyor.

Sebzelerin, salata tarzında çiğ tüketilmesini tavsiye eden diyet, şeker içeriği yüksek olduğu için turp, havuç ve patlıcanın aşırı tüketilmemesini öneriyor. Yüksek şeker içerdiğinden patatesin de tercih edilmemesi, hatta kızartmasından uzak durulmasını istiyor.

Diyet, ayrıca koyu yeşil yapraklıların K vitamini, kalsiyum ve magnezyum açısından zengin olduğu ve Omega-3 yağ asidi içerdiği için düzenli olarak kullanılmasını gerektiriyor.

Diyette, nohut, fasulye, mercimek, bezelye ve börülce gibi baklagiller, haftada 2-3 kereden fazla yenmiyor. 12 saatte bir suyu değiştirilmek üzere 48 saat suda bekletilmesi ve ağır ateşte pişirilmesi gerektiğine de dikkat çekiliyor.

ETLER

Kırmızı et (yemlenen değil, otlayan hayvan eti), sucuk, kavurma, pastırma diyette serbest olsa da, katkı maddelerinden dolayı salam ve sosis gibi ürünlerin tercih edilmemesi gerekiyor. Etin az yenmesi B12 vitamini, karnitin, koenzim Q10 ve bazı esansiyel amino asit eksikliklerine yol açabiliyor. Bu eksiklikler de kalbe zarar verebiliyor.

Beyaz etin de diyetin önemli bir parçası olduğu hatırlatılıyor ancak tercihin köy tavuğundan yana kullanılması isteniyor.

Dengeli bir diyette balığında unutulmaması gerktiğinin altı çizilirken, metal zehirlenmesi riskini azaltmak için küçük balıklar öneriliyor.

“Başı göğe deÄŸen” bir kule yapmak istemiÅŸlerdi, Babil in adını sonsuza dek yaÅŸatacak bir kule. Nuh Tufanı ndan kısa bir süre sonra idi. Her gün kule biraz daha göğe yaklaÅŸtı, her gün biraz daha Tanrı ya.. Ama Tanrı insanların dillerini karıştırdı, dillerini deÄŸiÅŸtirdi. Artık birbirlerini anlamaz oldular ve birbirlerini anlamamaya baÅŸladılar. Birer birer Babil ülkesini terk ettiler. Kulenin Tanrı ya uzanışı yarım kaldı.

Yanında çıraklık yaptığı ressamın kızı ile evlendiÄŸi yıl çizmiÅŸti Brueghel “Babil Kulesi”ni. Dönen bir kule yaratmaya çalışmıştı, renklerin ve ışığın dansından yararlanarak. Harekete gönül vermiÅŸti. ResmettiÄŸinin hareket ediÅŸini resmini görene taşımak istemiÅŸti. Kulenin dönüşü karışmayı mı temsil edecekti? Tevrat ın kelamını teyit eder gibi : “Bundan dolayı onun adına Babil dendi; çünkü Rab bütün dünyanın dilini orada karıştırdı.”

Resimlerinin çok azını yerinde çizdi. Notlar aldı, karalamalar yaptı ama onlara asıl atölyesinde hayat verdi. Kaynanasından öğrendiÄŸi yumurta sarısı ile boyları karıştıran “tempera tekniÄŸini” bolca kullandı. Çok ülkeler gördü, çok ÅŸehirler gezdi. Ä°talya nın daÄŸ manzaralarını, Hollandalı köylüleri çizdi. Kimse köylüleri ondan güzel resmedemezdi. Köy düğünlerini zamanın ötesine taşıdı.

Resimlerindeki ihtişam ve hayranlık bırakan ışık ve gölge dansına karşın o yalın olmayı sevdi. Hoşgörüyü umut etti ve sadece resme yöneldi.

Brueghel in tablosu bitmiÅŸ olsa da tablodaki Babil Kulesi hala bitmedi. Kule Tanrıya ulaÅŸabilmesi için insanların birbirini anlamasını bekliyor. Ä°ÅŸte o zaman başı göğe erecek…

Diyetin en zor kısmı canınızın bir şeyler çektiği zamanlar. Eğer siz de iştahınıza hakim olamıyor, sürekli bir şeyler yeme arzusu duyuyorsanız Diyetisyen Yasemin Batmaca nın önerilerine kulak verin.

ATIÅžTIRMA KRÄ°ZLERÄ°NDEN KURTULUN

Gün içinde sık ve az öğünler yemek, iştahınızın kontrolden çıkmasını önlemenin en kolay yolu. Belki yine arada bir şeyler atıştırmak isteyebilirsiniz, ama bu sefer yiyeceğiniz miktarlar az olacaktır. Böyle bir durumda atıştırmak için sağlıklı karbonhidratlara yönelin, çünkü bu besin türü sindirim sisteminde daha uzun süre kalıyor ve şeker seviyenizi yavaşça yükselterek daha uzun süreli bir tokluk hissi sağlıyor.

ÇİĞNEYEREK YİYİN

Yiyecekleri uzun süre çiğnedikten sonra yutmak, beynin vücuda giren besinleri kaydetmesine zaman tanımak anlamına geliyor. Üstelik bu şekilde tat alma duyusu da tatmin oluyor. Böylece doyduğunuzu anlamanızla, yemeye son vermeniz arasındaki zaman kısalıyor. Fazla yemekten kaynaklanan sindirim sorunlarından kurtulmanız da ayrı bir avantaj!

TAT ALMA DUYUNUZU UYANDIRIN

Yapılan araştırmalara göre, tat alma duyusunu değişik tatlarla tatmin etmek, daha az miktarlarla yetinmeyi sağlıyor. Sürekli aynı yemeği yemek de, özellikle tadı hoşunuza gitmiyorsa, bir süre sonra tat alma mekanizmanızın iptal olmasına yol açıyor. Ve bu nedenle de kendinizi sanki hiç yemek yememiş gibi hissedebiliyorsunuz. Böyle bir durumu engellemek için öğünlerinizi taze otlarla ve baharatlarla tatlandırabilirsiniz.

Susasıkça Su İçin

Su içmek kendinizi tok hissetmeniz açısından önemli. Ayrıca vücudunuz susuz kaldığında çoğu zaman açlık hissine benzeyen sinyaller gönderiyor. Su içmek, bedeninizin su istediği zamanlarda yemeğe yönelmenizi engelleyecektir. Susadığınızda gazoz, meyve suyu vs değil su için.

GÜÇ GEREKTİREN EGZERSİZLER YAPIN

Egzersizleriniz zorlaştıkça vücut ısınız artıyor ve daha fazla kalori yakmaya başlıyorsunuz. Bu durum da egzersizi takip eden birkaç saat boyunca iştahınızın bastırılmasına neden oluyor. Böyle bir durumda normal öğün saatinden birkaç saat önce egzersiz yapmak en mantıklısı. Çünkü öğün saati geldiğinde spor yapmanın verdiği etkiyle iştahınız biraz daha kapanır. Fakat asla öğün atlama hatasına düşmeyin, aksi halde hem vücudunuz zayıf düşer, hem de bir süre sonra aşırı yeme isteği duyarsınız.

YEME İSTEĞİ BEYİNDE BAŞLIYOR

Beyin, vücutta enerjinin azaldığını fark eder etmez açlık hissetmemize yol açan kimyasal maddeler salgılıyor. Bunun sonucu doğal olarak biz de yeme gereği hissediyoruz. Ancak beynimizin bu kimyasal maddeleri salgılayan kısmı, aynı zamanda duyguları da kontrol ediyor. İşte, sıkıldığımız veya kendimizi kötü hissettiğimizde hemen buzdolabına koşmamızın başlıca sebebi bu. Ayrıca yemeklerin tadı, kokusu veya görüntüsü de açlık duygusuna neden olabiliyor. Örneğin, yemek sonrasında canınız tatlı vitrininde duran o dondurma kasesinden çekiyorsa, bunun nedeni kesinlikle aç olmanız değil, kontrolden çıkan yeme isteğinizdir. Eğer bunu aklınızdan çıkarmazsanız, tokken yediğiniz yemek miktarını en aza indirmiş olursunuz.

Kırmızımsı bir metal olan bakır, doğal ortamda, kayalarda, toprakta, suda ve havada bulunur. kolayca şekil alabilmesi ve bükülebilmesi nedeniyle bozuk paraların, elektrik tellerinin ve su borularının yapımında kullanılmaktadır. bakır ayrıca tarımda fungusit (bakteri ve mantar öldürücü) olarak, göllerde ve depolarda algisit (alglerin gelişmesini önlemek) olarak kullanılmaktadır.

bakır ayrıca doğada bitkilerde ve hayvanların vücudunda bulunur. hayvan ve insanda özellikle karaciğerde depolanır (1.5 gram kadar). tarımda çok fazla miktarda kullanılırsa bitkilerin büyümesini engeller, bunu demirin yerine geçerek yapar. bilinen tüm canlılar için esansiyel (olmazsa olmaz) bir elementtir. ancak çok yüksek dozda uzun süre veya bir defada alındığında sağlık açısından zararlı olur.

bakır doğada cevher olarak bulunur ve genelde diğer elementlerle birliktedir. bakırın sağlık açısından risk taşımasının nedeni, su tesisatında kullanılan çeşitli malzemelerde bakır kullanılması ve bakır veya bakır kaplı kapların bazı toplumlarda yemek pişirme amacıyla kullanılmasıdır.

havada veya suda bulunan bakır veya bakır bileşikleri hemen daima toz parçacıklarına bağlı bulunur; dolayısı ile solunum yollarında veya sindirim sisteminde kolayca tutulurlar veya suda bulunduklarında filtrasyon işlemiyle kolayca sudan uzaklaştırılabilirler. toz veya zerreciklere bağlı olmayan bakır ise suda çözünmeyen formdur ve asıl olarak sağlığı etkileyen bakır budur.

genel olarak doğada bulunan sulardaki bakır miktarı litrede 4 mikrogramı (4 ug/1) geçmez. ancak bazı sularda daha yüksek oranlarda saptandığı da olmuştur.

su tesisatındaki su, asiditesi yüksek ise ve 6 saat veya daha uzun süre sabit (akmadan) kalırsa sudaki bakır miktarı 1.000 ug/litrenin üzerine çıkabilir. bu nedenle musluk ilk açıldığında akan su kullanılmamalı, 15-30 saniye akması beklenmelidir.

suda maksimum bakır seviyesi : 1.3 ppm in üzerinde olmamalıdır.

ancak suya bakır karışımı, genelde kullanılan su tesisatındaki bakırdan yapılmış parçaların eskimesinden kaynaklanadığından, her evdeki suyun bakır açısından kontrolü mümkün olamamaktadır. bu nedenle genel olarak kabul gören yaklaşım şebekeye verilen sudaki bakır düzeyinin 1.3 ppm in üzerine çıkmamasıdır.

sağlıklı bir yaşam için her gün bakır almak gerekir. normalde yetişkin bir insan günde 1.000 mikrogram bakır alabilir. İçtiğimiz sularla günde yaklaşık 150 mikrogram bakır alırız. bir kerede yüksek dozda bakır alınması durumunda; bulantı, ishal, mide krampları ve kusma meydana gelir. alınan miktara bağlı olarak bu şikayetlerin derecesi de artar.

bir yaşın altındaki bebekler bakıra daha duyarlıdırlar. 14 günden daha uzun süre yüksek dozda bakıra maruz kalmak, yenidoğanlarda böbrek ve karaciğer hasarına neden olabilmektedir.

ancak kısa süreli de olsa yukarıda belirtilen miktarın üzerinde alındığında çeşitli sağlık problemleri ortaya çıkabilmektedir. bunlar : mide ve barsaklarda rahatsızlık hissi, karaciğer ve böbrek hasarı, anemi (kansızlık). wilson hastalığı olan kişiler ve karacier rahatsızlığı olanlar 1.3 ppm den daha düşük seviyelerdeki bakıra da duyarlıdırlar.

nadir olmakla birlikte bakır madeninin çıkarıldığı yerlerden geçen sularda ve bakırın işlendiği fabrikaların yakından geçen sularda bakır miktarı yüksek olabilir. sulara bakır karışma riski bulunan diğer bir durum da, işlenmiş bakırlı bileşiklerin atıldığı/gömüldüğü topraklardır. yağmur suları bu bakır atıklarını taşıyarak yer altı sularına ve içme suyu sağlanan göl ve ırmaklara ulaşabilmektedir.

bakır suya dayanıklı olarak bilinmekle birlikte her çeşit su az bir miktar, asidik özellikte olan sular ise bakırı çok iyi çözelerler.

en çok bakır atık üreten endüstri kolları (bakır atıklar toprağa veya suya boşaltılmaktadır). sırasıyla:

1. bakır madenini işleyen ve eriten fabrikalar

2. demir-dışı madenlerin eritildiği endüstriler

3. plastik endüstrisi

4. patlama ocakları, çelik endüstrisi

5. kümes hayvanalrı kesimi yapılan yerler

6. bakır madeni çıkartılması

7. organik kimya endüstrisi

8. yem sanayii

9. İnorganik kimya endüstrisi

yüksek miktarda bakır almanın en olası yolu, içme sularının bakır ile kirlenmesi olduğundan, sularımızda ne kadar bakır olduğunu bilmemiz gerekir. ancak kişisel olarak evlerdeki musluklardan akan sudaki bakır seviyesini bilme şansımız bulunmamaktadır. amerika birleşik devletleri nde su temin eden firma veya belediyeler evlerden su numunesi almakta ve anormal sonuç çıktığında gazete, tv, radyo gibi medya araçları ile halka duyurmaktadırlar. Ülkemizde de belediyeler su dağıttıkları bölgeden su numuneleri almakta ancak bu sonuçları yayınlamamakta, genelde kaba bir ortalama vermektedirler.

İçme suyunuzda bakır çok yüksek miktarda ise, suyun tadı metaliktir. bardağın dibinde mavimtırak veya mavimsi-yeşil bir çökelti görebilirsiniz. ancak bunlar sadece çok yüksek miktarlarda bakır suya karışmışsa meydana gelir, kesin sonuç laboratuvar analizi ile saptanabilir.

sudaki fazla bakır kaynatmakla azalmayacağı gibi oranı daha da artar.

İçme suyunuzda bakır miktarı fazla ise kurşun miktarının da fazla olması beklenir.